RWS opnieuw Staat in de Staat

Napoleon heeft in 1798 Rijkswaterstaat in het leven geroepen als Staat in de Staat. Aanleiding was de toen haperende infrastructuur vooral doch niet alleen gerelateerd aan waterveiligheid. RWS is bepalend geweest voor de ruimtelijke ontwikkeling van ons land. Denk aan de Deltawerken, Zuiderzeewerken, aanleg A1, A2, Ruimte voor de Rivier en Wind op Zee. De kwaliteit van deze werken is internationaal geprezen. Verklaringen voor het succes zijn inhoudelijke deskundigheid en betrokkenheid alsook uitvoering in eigen beheer. Heel verklaarbaar dat daar een gevoel van een Staat in de Staat uit voortkwam.
In 1997 is RWS een agentschap van het Ministerie van VenW, later IenM, thans IenW geworden. Motieven: meer efficiëntie en kostenbewustzijn, duidelijke verantwoordelijkheden, betere controle op uitvoering en scheiding van beleid en uitvoering. Vooral dat laatste heeft erin gehakt. Verwevenheid van beleid en uitvoering was juist de verklaring voor de uitzonderlijke inhoudelijke deskundigheid. Nu bijna dertig jaar later kan RWS slechts met grote moeite als zelfbewust en deskundig opdrachtgever optreden. Het zijn van agentschap impliceert het meebewegen met het sentiment in de Tweede en inmiddels ook Eerste Kamer. Begin deze eeuw leek marktwerking de oplossing van menig probleem. Markt-tenzij kreeg ook RWS in de greep. In 2008 ging toenmalig DG Bert Keijts zo ver dat zou kunnen worden volstaan met een Autoriteit Infrastructuur en Waterstaat en dat de markt het verder zou oppakken.
Inmiddels weten we beter. De markt kan veel maar welbegrepen motieven blijven omzet en winst. Publiek-private samenwerking is veelbelovend maar vereist een inhoudelijk sterke overheid in plaats van een agentschap dat primair is gericht op inkoopprocedures. Politieke aansturing in een ultra dynamische tijd verhoudt zich slecht met de noodzaak van een standvastige lange termijn koers met de zekerheid van toereikende budgetten voor onderhoud en aanleg. Gezien het noodzakelijke onderhoud van onze gouden infrastructuur heb ik op uitnodiging van Thea Helmerhorst op 4 juni binnen RWS gepleit voor meer Staat in de Staat. Als voortschrijdend inzicht zonder schuldigen en met actuele kennis. Nu kan het nog.